Sual: Ehl-i sünnet âlimleri, imany ve Yslam’y nasyl tarif etmi?tir?
CEVAP
Ehl-i sünnet âlimleri, Peygamber efendimizin bildirdi?i tarifi aynen aktaryyor. Yman, Amentü’de bildirilen alty esasa inanmaktyr. Amentü olarak bildirilen hadis-i ?erifin meali ?öyledir:
(Yman; Allah’a, meleklere, kitaplara, peygamberlere, ahiret gününe, [yani Kyyamete, Cennete, Cehenneme, hesaba, mizana], kadere, hayryn ve ?errin Allah’tan oldu?una, ölüme, öldükten sonra dirilmeye, inanmaktyr. Allah’tan ba?ka ilah olmady?yna ve benim Onun kulu ve resulü oldu?uma ?ehadet etmektir.) [Buhari, Müslim, Nesai]
Me?hur Cibril hadisi de, imanyn ve Yslam’yn ?artlaryny açyklyyor:
Hazret-i Ömer anlatyr:
Bir gün, Resulullahyn yanynda oturuyorduk. Tanymady?ymyz bir adam gelip sordu:
- Yslam ne demektir ya Resulallah?
- Kelime-i ?ehadet söylemek, her gün be? vakit namaz kylmak, Ramazan ayynda oruç tutmak, zekat vermek ve gücü yeterse Hacca gitmek.
- Do?ru söyledin. Yman ne demektir? [Biz bu kimsenin hem sorup hem de do?ru diye tasdik etmesine hayret ettik.]
- Yman, Allah’a ve Meleklere ve Kitaplara ve Peygamberlere ve kyyamet gününe ve hayryn ?errin, Allah’yn takdiri ile oldu?una inanmaktyr.
- Do?ru söyledin. Yhsan ne demektir?
- Allahü teâlâya, Onu görür gibi ibadet etmendir. Sen Onu görmüyor isen de, O seni hep görmektedir.
- Kyyamet günü ne zaman olacaktyr?
- Bunu, kendisinden sorulan, sorandan daha iyi bilmez.
Kyyametin alametlerini sordu. Resulullah da bildirdi. O kimse gittikten sonra, Resulullah bize dönerek, (Bunlary sorup giden, Cebrail aleyhisselam idi. Size dininizi bildirmek için gelmi?ti) buyurdu. (Müslim, Nesai, Ebu Davud, Tirmizi)
Bir hadis-i ?erif meali de ?öyledir:
(Bazysy hayryn anahtary, ?errin kilididir. Bazysy da, ?errin anahtary, hayryn kilididir. Allah’yn hayryn anahtaryny verdi?i kimselere müjdeler olsun, ?errin anahtarlaryny verdi?i kimselere de yazyklar olsun.) [Ybni Mace, Ebu Davud, Taberani, Ybni Hibban]
Bu hadis-i ?erif de gösteriyor ki, hayyr da ?er de Allah’tandyr. ?u âyet-i kerime de, hayryn ve ?errin Allah’tan oldu?unu bildirmektedir:
(E?er Allah insanlara, hayry çarçabuk istedikleri gibi, ?erri de acele verseydi, elbette onlaryn ecelleri bitirilmi? olurdu. Fakat bize kavu?mayy ummayanlary [ahireti, dirilmeyi inkâr edenleri] biz, azgynlyklary içinde bocalar bir halde byrakyryz.) [Yunus 11]
Hayry da ?erri de yaratan Allah’tyr. Kul hayyr veya ?er ister, Allah da kabul ederse kul irade-i cüziyyesi ile onu i?ler. Allah izin vermezse, kul hayry da, ?erri de i?leyemez. Onun için Peygamberimiz, (Hayyr da, ?er de Allah’tandyr) buyurmu?tur. Yoksa kimseye zorla hayyr veya ?er i?letmez. Öyle olsa, ?er i?leyen kimse, “falancaya hayyr i?lettin bana niye ?er i?lettin” der. Cebriye fyrkasy, hayry da ?erri de Allah zorla i?letir der, Mutezile ise, hayra da ?erre de Allah kary?maz, ikisini de kul yaratyr der. Bunun ikisi de yanly?tyr.
Sual: Yman-Yslam, Mümin-Müslüman ayny mydyr, ayry mydyr?
CEVAP
Yman, sözlükte, bir kimseyi tam do?ru sözlü bilmek, ona inanmak, korkusuz olmak demektir. Yslam ise, teslim olmak ve kurtulmak demektir. Istylahta yani deyim olarak farklydyr.
Yman, Amentü’de bildirilen alty esasa inanmak ve Allahü teâlâ tarafyndan bildirilen emir ve yasaklaryn tamamyny kabul etmek, be?enmek ve inandy?yny dil ile de söylemek demektir.
Dinimizdeki hükümlerin tamamyna Yman ve Yslam denir. Hepsi kysaltylarak, Amentü’de alty madde haline getirilmi?tir. Amentü’de bildirilenlere inanana Mümin veya Müslüman denir. Yman ve Yslam birdir.
Yman sadece inanmak, Yslam da uygulamak olsa idi, Yslam’yn ?arty be? de?il dört olurdu. Birinci ?art kelime-i ?ehadet getirmek yani inanmak, ötekiler ise ameldir. Hepsine birden Yslam’yn ?arty deniyor. Yman edip de di?er dört ?arty da yapana Müslüman deniyor.
Amel edilecek, yani kalb ile ve beden ile yapylacak ve sakynylacak ?eylere, Yslamiyet denir. Yman, kalb ile olur. Yslam, kalb ve lisan ile birlikte olur. Yman kalbe mahsustur. Yslam ise, kalbin, lisanyn ve bedenin umumuna ?amildir. Kalbdeki iman ile kalbdeki Yslam birbirlerinin aynydyr.
Yman, muma benzer, Ahkam-y Yslamiye mum etrafyndaki fener gibidir. Mum ile birlikte fener de, Yslamiyet’tir. Ymansyz, Yslam olamaz. Yslam olmayynca, iman da yoktur.
Yman eden, Allahü teâlânyn emirlerine teslim olur, yani Müslüman olur. Kysacasy, her mümin Müslümandyr; her Müslüman, mümindir. Yman ve amel bilgilerine Yslamiyet denir.
Yman ve Yslam
Sual: Hucurat suresinde, (Bedeviler, “Ynandyk” dediler. De ki: Siz iman etmediniz; fakat “Yslam olduk” deyin) deniyor. Ymanla Yslam, yani Müslümanla mümin farkly my da böyle bildiriliyor?
CEVAP
Kelime olarak farklyysa da, mana olarak farkly de?ildir. Yslam olmak, terim olarak de?il de, kelime anlamy itibariyle, teslim olmak, boyun e?mek, anla?mayy kabul etmek demektir. Yslam kelimesinin manasy bilinirse mesele kalmaz. Bu âyet-i kerimede, ganimet hevesiyle Müslüman görünen bazy Bedeviler, sadaka almak için, (Biz iman ettik) dedikleri zaman, onlara, (Hayyr, siz iman etmediniz, kalben tasdik etmediniz, kylyç korkusundan ve Yslam nimetinden faydalanmak için Müslüman göründünüz. Yman ettik demeyin, biz size teslim olduk, boyun e?dik deyin) denmi?tir.
Tefsir kitaplarynda bildiriliyor ki:
Âyet-i kerime, Esed bin Huzeyme o?ullaryndan, bedevi olan Araplar hakkynda inmi?tir. Bunlar, Resulullahyn huzuruna bir kytlyk yylynda gelmi? ve zahiren kelime-i ?ehadet getirmi?ti; ancak inanmy? de?illerdi. Medine yollaryny pisliklerle berbat etmi?, fiyatlaryn yükselmesine sebep olmu?lardy. Resulullaha, (Biz sana yüklerimizle, ailelerimizle birlikte geldik. Ba?kalary seninle çarpy?ty?y gibi, biz de seninle sava?madyk. Bunun için bize zekât mallaryndan bir ?eyler ver) demeye ve Peygamber efendimize minnet etmeye ba?lamy?lardy. Allahü teâlâ da, onlar hakkynda bu âyet-i kerimeyi indirdi. Allahü teâlânyn, (Fakat teslim olduk deyin) buyurmasy, (Öldürülmek ve çoluk çocu?umuz esir alynmak korkusuyla teslimiyet gösterdik deyin) demektir. Y?te bu, münafyklaryn vasfydyr; çünkü onlar kalble tasdik etmeden, inanmy? görünmekle, ölüm ve esaretten kurtuldular. Ymanyn gerçe?iyse, kalble tasdiktir. Müslüman olduk demek, Peygamberin getirdiklerini zahiren kabul etmektir. Bu da ancak, dünyada ki?inin kanyny dökülmekten kurtaryr. (Kurtubi)
Sual: Hyristiyanlarla iman birli?imiz var diyen bir yazar, ?unlary yazyyor:
“Bir Alman Müslüman bana, (Sizler hep Yslam’y anlatyyorsunuz. Halbuki insanlaryn ihtiyacy Yslam’a de?il, imanadyr) dedi. Bir hoca da vaazynda, (Yeryüzü bir kitaptyr. Bitkiler, varlyklar da bu kitabyn harfleridir, satyrlarydyrlar. Bu kitaby iyi okuyan imany ö?renir. Kâinatyn bir yaratycysy oldu?unu anlar. Bitkiler çamur yer bize meyve verir. Hayvanlar ot yer, bize et verir, süt verir. Bunlaryn bir yaratycysy olu?unu dü?ünmek imandyr) dedi. Bu hoca gibi kimse imany anlatmyyor, herkes, imany de?il hep Yslam’y anlatyyor. Kaybymyz da buradan oluyor.”
?imdi soruyorum: Yslam’y anlatmak kayyp mydyr? Ynsanlaryn Yslam’a ihtiyacy yok demek küfür de?il midir? Yman Yslam’dan farkly mydyr?
CEVAP
Sadece Allah’yn varly?yny anlatmak iman de?ildir. Bir Yahudi de, bir Hyristiyan da Allah’yn varly?yna inanyr. Çünkü kâinattaki her ?ey, bütün fen ilimleri, Allah’yn varly?yny göstermektedir. Ynsan akly ile bir yaratycynyn oldu?unu bilebilir. Ama Allah’a nasyl iman edilece?ini, nasyl ibadet edilece?ini bilemez. Bunun için Yslamsyz iman olmaz. Yman Amentü’de bildirilmi?tir. Amentü’deki alty esastan biri eksik olursa o iman olmaz. Sadece kâinat kitabyny okumakla iman edilmi? olmaz. Ymanyn alty esasyny anlatmak da yetmez. Elde edilen iman muhafaza edilmezse imany anlatmanyn ne önemi var?
Ymany muhafaza edebilmek için iki ?ey lazymdyr:
1- Do?ru imana yani Ehl-i sünnet itikadyna sahip olmak.
2- Salih amellere sarylmak.
Yman, muma benzer, ibadetler mum etrafyndaki fener gibidir. Mum ile birlikte fener de, Yslamiyet’tir. Olmazsa fener, mum çabuk söner. Ymansyz Yslam olmaz, Yslam olmayynca, iman da yoktur. Bunun için Kur’an-y kerimde, (Yman edip salih amel i?leyenler) ifadeleri geçmektedir. Demek ki imany muhafaza edebilmek için, salih ibadetlere sarylmak ?arttyr. Bunun için de fykhy iyi bilmek gerekir. Bilmeden yapylan ibadet bo?a gider, hem de iman muhafaza edilemez. Hadis-i ?eriflerde buyuruldu ki:
(Dinin temel dire?i, fykyh bilgisidir.) [Beyheki]
(Allah indinde en üstün kimse fakihtir.) [M.Zühdiyye] (Fakih = fykhy bilen)
(Ybadetlerin en kyymetlisi fykhy ö?renmek ve ö?retmektir.) [Ybni Abdilberr]
(Âlimlerin en hayyrlysy fakihlerdir.) [Y.Maverdi]
(Fykhy bilmeden ibadet eden, gece karanlykta bina yapyp, gündüz yykana benzer.) [Deylemi]
Resulullah efendimiz fykhy böyle överken, fakih için, Allah indinde en üstün kimse ve fykyh için de, en kyymetli ibadet buyururken, fykha ihtiyacymyz yok diye fykhy kötülemek elbette küfür olur.
Ymam-y a’zam hazretleri fykyh için (lehine ve aleyhine olany bilmektir) diyor. Kâryny zararyny bilmeden i? yapana deli denir. Dinde de kâryny zararyny bilmemek felakettir. Fykyh bilmeden ibadet yapylamaz, iman da korunamaz. Allah’yn varly?yny ispata çaly?makla da iman kurtarylmaz. Küfre dü?ürücü söz ve hareketleri bilmeyen her zaman küfre dü?er. Mesela Allah dü?ünür demek veya Yslamiyet bir dü?ünce sistemidir demek, ilahi ?uur demek küfürdür. Allahü teâlâ, (Yman edip salih amel i?leyenler hariç herkes zarardadyr) buyurdu. (Asr suresi)
Bir dinsiz de, kâinata bakarak bir yaratycyyy kabul edebilir. Onun için sadece Allah’yn varly?yny kabul etmek iman olmaz. Yman kalb ile olur. Yslam kalb ve dil ile birlikte olur. Yman kalbe mahsustur. Yslam ise, kalbin, dilin ve bedenin hepsine mahsustur. Yman, alty ?eyi ö?renip, bunlara inanmak demektir. Yman eden, dinin emirlerine uyarak Müslüman olur. Cennete girme ?arty müslüman olmaktyr. Yslam’y bilmek ve uymak ?arttyr. Bir âyette, (Allah indinde hak din ancak Yslam’dyr) buyuruluyor. Yoksa Yslamiyet niye geldi? Hâ?â Allahü teâlâ Yslam’y lüzumsuz yere mi gönderdi?
Sual: Ymanyn ?artlaryyla Yslam’yn ?artlary farkly oldu?una göre, iman ile Yslam farkly de?il mi?
CEVAP
Hayyr, farkly de?ildir. Âdem aleyhisselamdan beri, Allahü teâlâ yüzlerce hak din gönderdi. Hepsinin imany mü?terek idi. Ymanda ayrylyk olmaz. Bütün dinlerde imanyn ?artlary, amentünün esaslary ayny idi. ?imdi, yediye çykaranlar, be?e indirenler varsa da, kyymetsizdir. Kalble, bedenle yapylmasy ve sakynylmasy lazym olan ?eyleri farkly oldu?undan, her dinin Müslümanlyklary da ayrydyr. Mesela âhir zaman peygamberinin bildirdi?i Yslamiyet’te Yslam’yn ?arty be? iken, di?er dinlerde farkly idi. Daha az veya daha çoktu. Mesela Musevilikte, Ysevilikte hacca gitmek ?arty yoktu. Namaz vakitleri ve rekât sayysy de?i?ikti. Ama imanyn ?artynda de?i?iklik yoktu; çünkü iman edilecek hususlar zamanla de?i?mez.
Mümin ve Müslüman
Sual: Kur’anda bir âyette, (Müslüman olarak can verin) dendi?i halde, ba?ka bir âyette ise, (Müminler karde?tir) deniyor. Bu, müminle Müslümanyn farkly oldu?unu gösterir mi?
CEVAP
Göstermez. Yslam âlimleri, (Her mümin Müslümandyr, her Müslüman mümindir) buyuruyor. Kelime olarak mümin, iman eden, imanyn alty ?artyny kabul eden kimse demektir. Müslüman da, Yslam’yn be? ?artyna inanan kimse demektir. Bir kimse, imanyn alty ?artyna inanyp da Yslam’yn be? ?artyna inanmazsa o kimse mümin de, Müslüman da olmaz. Tersine, bir kimse de Yslam’yn be? ?artyna inansa, imanyn alty ?artyna, hatta birine bile inanmasa, mümin de, Müslüman da olmaz.
Ymam-y Kurtubi hazretleri tefsirinde, (Müslüman olarak can verin) mealindeki âyet-i kerimenin, (Müminler olarak can verin) demek oldu?unu bildiriyor. (Müminler karde?tir) mealinde âyet-i kerimenin tefsirinde ise, (Müslümanlar karde?tir) anlamyna da geldi?ini bildiriyor. Peygamber efendimiz de bu âyet-i kerimeleri, ayny ?ekilde açyklamy?tyr. Bu konudaki hadis-i ?eriflerden birkaçy ?öyledir:
(Müslümanlar karde?tir. Takva hariç, biri ötekinden üstün de?ildir.) [Taberani]
(Müslüman Müslümanyn karde?idir, ona zulmetmez, yardym eder.) [Buhari, Müslim]
(Müslüman Müslümanyn karde?idir. Karde?ine satty?y malyn kusurunu gizlemesi helâl olmaz.) [Müslim]
(Allahü teâlâ, Müslüman karde?ine kar?y surat asana lânet eder.) [Deylemi]
(Müslüman karde?ini evinde ziyaret edip, yeme?inden yiyen, yemek yedirenden daha fazla sevab kazanyr.) [Hatib]
(Müslüman karde?ine üç günden fazla dargyn durmak helâl de?ildir.) [Ahmed]
(Müslüman karde?inin bir ihtiyacyny gideren, hac ve umre sevaby kazanyr.) [Hatib]
